Euskadi osoari begiratuz gero, Araba lurralde berezia dela ikusiko dugu. Izan ere, berezkoak dituen ezaugarriek Euskal Autonomia Erkidegoko beste lurralde historikoetatik desberdintzen dute. Paisaia ezberdinak biltzen ditu, Bizkaiak eta Gipuzkoak ez bezala, eta, gainerako lurraldeak isolatuta zeuden garaian Araba igarobidea izan zenez, ondare historiko oparoaren gordailu da egun. Horrez gainera, nekazaritzak pisu handia du lurralde honetan, eta egitura demografikoa eta klima ere bestelakoak dira. Halaber, Arabako Errioxako, hegoaldeko eskualdeko, ardoaren kalitate bikainagatik ere ezagutzen dute askok lurraldea. Horiek dira, hain justu, Arabaren izaera berezia definitzen duten ezaugarriak.

Ibiltarien eta erromesen joan-etorrien lekuko izan dira Arabako lurrak menderik mende. Hortaz, Arabak hainbat herri eta kulturaren eragina jaso du, eta horren adierazgarri dira lurraldean ondare historiko aberats eta garrantzitsua osatzen duten eraikin eta monumentuak. Arrasto historiko anitzen artean, Iruña-Veleiako aztarnategi erromatarra azpimarra dezakegu. Halaber, Arabako Lautada zeharkatzen duen galtzada, mendialdeetan eta hegoaldeko arroetan aurki daitezkeen historiaurreko aztarna ugariak eta Gesaltza Añanako gatzaga zuriak (Euskadiko irudirik ha